Kale Matı

KALE MATI

 

Öğrencilerin oynadığı oyunlara baktığımızda bunların büyük çoğunluğunun piyon,kale ve vezir oyunsonu ile sonuçlandığını görürüz. (2013 Türkiye Küçükler Şampiyonasında 3 oyunsonunun toplamı: %36.5)  Bu nedenle öğrencileri bu üç oyunsonu hakkında bilgilendirmemiz ve bu bilgilendirmenin ardından bolca pratik yapmamız gerekiyor. Ben konum gereği kale oyunsonundan bahsedeceğim. Kale oyunsonu 2013 Türkiye Küçükler Şampiyonasında en fazla kalınan/tercih edilen oyun sonu olmuş %23,7 ile.

Bilindiği üzere kale matı içinde birçok bilgiyi barındıran ve şans eseri yapılması çok zor olan bir mat. Vezir matını çocuklar şans eseri bulabilirler. Teorik bilgilerde yer alan şekliyle olmasa da rakibini mat edebilirler. Ama kale matında durum aynı değildir. 50 hamle kuralını da göz önünde bulundurduğumuzda kale matını bilmenin önemi bir kez daha ortaya çıkar.

Kale matını öğretmeden önce sporcunun hazırbulunuşluk düzeyini kontrol etmemiz gerekir. Kale matını öğrenecek bir sporcu öncelikle (kolaydan zora doğru sıralarsak) kalenin hareketleri, şahın hareketleri, şah çekme, mat etme, bekleme hamlesi ve opozisyon kavramlarını bilmek zorundadır. Özellikle opozisyon ve bekleme hamlesi kale matı için olmazsa olmaz bir kavramdır.

Öğretmen sporcusuna kale matını farklı yollarla öğretebilir. Zaman açısından sıkıntısı olmayan bir öğretmen buluş yolunu kullanırken, daha hızlı davranmak isteyen bir öğretmen gösterip yaptırma yöntemini kullanabilir. Yaş gruplarına göre değişiklik göstermekle birlikte ikisinin de bir arada kullanılması çok daha doğru olacaktır.Screenshot_2

Kale matı daha önce öğretilmesi tavsiye edilen vezir matına göre daha zor olmakla birlikte kalenin daha fazla tehlikeye maruz kalması nedeniyle de öğretme esnasında sıkıntılara yol açabilmektedir. Vezir matındaki gibi düşünen sporcu kalesini korumasız olarak rakip şahın yanında bırakarak taşın kaybedilmesine ve böylece maçın berabere sonuçlanmasına yol açabilir.

Kale matı temelde üç aşamadan oluşur.

–                Şah ile kale arasında iş birliği oluşturma.

–                Rakip şahı tahtanın kenarına ya da köşesine kovalama.

–                Mat etme.

 

Kale matında önemli olan ve unutulmaması gereken şah-kale işbirliğidir. Rakip şah, şah ve kalemizin işbirliği sonucunda kenara itilmeli ve mat konumu hazırlanmalıdır. Öğrencilere öğretilirken “nasıl mat ederiz?” sorusundan önce ilk olarak “Rakip şahı nasıl kenara/köşeye iteriz?” sorusunu sormalı ve öğrencilerimizin bu konuda fikirlerini almalıyız. Alınan fikirlerin hepsi tabi ki de doğru olmayacaktır ama her bir fikre değer vermeli ve verdikleri cevaplara mantıklı şekilde geri bildirim yapmalıyız. Unutmamalıyız ki en iyi öğretmen öğrencisinin çalışma heyecanını ortaya çıkaran öğretmendir. Sorduğumuz sorular ile sınıfın motive olmasını ve heyecan içerisinde sorulara cevap verilmesini sağlamalıyız.

Screenshot_3

 

 

“Beyaz şahı nasıl 1. yataya doğru itebiliriz?” sorusu ile öğrencilerin derse katılımı ve merak duymaları sağlanır.

 

 

 

Screenshot_4

 

Bu konumu oluşturmaya çalışırken şah-kale işbirliğinin gerekliliği de vurgulanarak çocukların buna dikkat etmeleri sağlanabilir. Kalenin korumasız kaldığında rakip tarafından alınabileceğini bu nedenle bazen şahın da yardıma gelmesi gerekebileceğini öğretmek sporcu için faydalı olacaktır.

 

 

Screenshot_5

 

 

Sorulan soruların ardından merak seviyeleri yükselen sporculara rakip şahı köşeye itmek için gereken en temel bilginin “opozisyon” olduğu sporculara açıklamalı, opozisyon konumu tahtada gösterilmelidir.

 

 

 

 

Screenshot_6

 

Gösterilen konumun ardından rakip şah sorular ile ya da gösterip yaptırma yöntemi ile kenara ya da köşeye kadar itilmeli ve konum matla sonlandırılmalıdır. Mat ile sonlanan maçın ardından bir sporcuya tek şah, diğerine şah ile kale verilerek aralarında maç yaptırılabileceği gibi simultane bir gösteri de uygulanabilir.

 

 

Yukarıda verilen işlemleri yaptıktan sonra bazı öğrencilerin “peki öğretmenim şöyle oynarsak mat olmuyor” dediğini duyacağımıza eminim. Güdülenen ve yeni bir şey öğrenmenin heyecanını yaşayan öğrenci düşünme duyusunu da açacak ve böylece kale matında gerekli olan “bekleme hamlesi”ni bulacaktır. Şahların oposizyona gelebilmesi için gerekli olan bekleme hamlesi kale matında hayati önem taşır. Birçok turnuvada bekleme hamlesini unutan sporcuların 3 konum tekrarından ya da bir türlü mat edememesinden dolayı berabere kaldığını görürüz.

Screenshot_7

 

Peki nedir bekleme hamlesi?

Yandaki şemada hamlenin siyahta olduğunu varsayalım. 1…Şd6 2.Şc4 Şc6 3. Şb4 Şb6 4. Şa4 Şa6 5.Şb4 Şb6…. Beyaz şah kaçar siyah şah kovalamaya devam eder. Opozisyona girmeye çalışan siyah bir türlü bunu yapamamaktadır.

 

 

Screenshot_8İşte burada bekleme hamlesi ile birlikte opozisyona giriş sağlanır.

1…Şd6 2.Şc4 Şc6 3. Şb4 Şb6 4. Şa4 Kg5

Bekleme hamlesinin de önemi kavratıldıktan sonra artık bolca kale matı sorusu çözümüne geçilebilir. Tahtada konum dizildikten sonra tek bir öğrenciye çözdürülebileceği gibi her bir öğrenciye hamle sorularak da ilerlenebilecek bir çalışma yapılabilir. Ayrıca öğrenciler arasında ikili maçlar düzenlenerek sırayla kale matı yapmaları sağlanabilir. Kale matını öğretirken öğrencilere tahtanın dört kenarında da gösterilmeli ve öğrencilerde her bir kenarda kale matını yapmaları istenmelidir. Bu çalışma yapılmazsa öğrenciler kale matını sadece gösterilen kenarlarda yapacaklar ve bu da eksik öğrenmeye neden olacaktır.

 

örnek oyun

 Yazan:

Derya ÖZKAN

2. Kademe Satranç Antrenörü

Not: Yazının kaynak gösterilmeksizin kopyalanması yasaktır. Siteyi kaynak göstererek yazıyı başka yerlerde paylaşabilirsiniz.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir