Açılış İlkeleri

SATRANÇTA AÇILIŞ İLKELERİ

Satranç temel olarak üç bölümden oluşmaktadır.

1-   Açılış

2-   Oyun ortası

3-   Oyun sonu

 

Tarrasch “Tanrılar, oyunsonundan önce oyun ortasını yarattılar” diyerek oyun ortası bilgisinin önemini belirtmiş zamanında. Biz de buna bir ekleme daha yaparak “Oyun ortasından önce de açılışı yarattılar” diyerek satrançta açılışın önemi üzerinde durabiliriz.

 

Açılış bölümü kesin bir sınırla belirlenmiş olmasa da bazı kaynaklarda oyunun ilk 10-12 hamlelik bölümü olarak belirtilirken bazı kaynaklarda taş değişiminin başladığı hamleye kadar olan hamleler olarak belirtilmiştir.

Açılışın amacı oyuna iyi bir başlangıç yapabilmek ve daha sonraki bölümlerde avantaj sağlamaktır.  Açılış sadece oyun başını değil oyunun tümünü etkilediği için oldukça önemlidir.

Letonya’lı Büyükusta  Alexei Shirov satrançtaki yaratıcılığı 2 ana başlık altında toplar. Ona göre yaratıcılık evdeki yaratıcılık ve tahta başında yaratıcılık olarak ikiye ayrılır. Açılış sporcunun evdeki yaratıcılığı ile pekiştirilir ve bolca teorik bilgi gerektirir. Açılış konusunda yeterli teorik bilgiyi edinen ve bu bilgileri pekiştiren sporcu tahta başında sağlam temellere dayanarak oyununu kurar.

Satranç oyunun kayıt altına alınması sayesinde yüzyıllardır oynanan oyunlar incelemiş ve açılış için bazı temel ilkeler belirlenmiştir. Peki nelerdir bu ilkeler? Hep birlikte inceleyelim.
Şekil 1

1-        Merkez karelerini ele geçir ve kontrol et. 

Satranç tahtasında e4 – e5 – d4 – d5 kareleri merkez kareler olarak adlandırılır.

Sporcu oyunun başında bu kareleri ele geçirerek üstünlük sağlamayı amaçlar. Çünkü bu kareler birçok taşın en aktif olarak kullanılabileceği karelerdir. Bu kareleri elinde tutan sporcu oyunun ilerleyen safhalarında daha rahat bir şekilde taşlarını hareket ettirebilecektir.

Screenshot_22-      Hafif taşların hızlı ve etkili bir şekilde gelişmesini sağla.


Hafif taş olarak anlatılan atlar ve fillerdir. Oyuncu hafif taşları hızlı bir şekilde oyuna sokarak oyunun egemenliğini elinde tutmaya çalışır.


Yandaki şekilde hafif taşlar kırmızı ile gösterilirken merkez kareler sarı renk ile gösterilmiştir.

 

3-      Şahın güvenliğini sağla.Screenshot_3

Her satranç eğitmeni kabul etmese de satranca yeni başlayanlar için vazgeçilmez açılış ilkelerinden birisi de şahın güvenliğinin sağlanmasıdır. Bunun için ise en kolay yol rok atmaktır. Böylece şah piyonların ardında güvenli bir şekilde kalabileceği gibi aynı zamanda kalelerden birisi de oyuna sokulmuş olacaktır.

 

 

 

4-         Ağır taşlarını gerektiğinden önce oyuna sokma.

Screenshot_4

Ağır taşlardan kasıt vezir ve kalelerdir. Vezirin acele ile oyuna sokulması oyuncu için büyük sıkıntılar doğurabilmektedir. Bu nedenle de oyuncu önce açılışını tamamlamalı, ardından ağır taşlarını güvenli gördüğü ve rakibi rahatsız edeceği bir noktaya yerleştirmelidir. Ağır taşları Osmanlı padişahlarının yanındaki vezirlere benzetebiliriz. Vezirler önce savaşın gidişini izlerler ardından savaşa dahil olurlar. Satranca yeni başlayan öğrenciler rakibin güçlü ya da zayıf olmasına bakmaksızın çoban matı yapmaya çalışırlar. Bu nedenle de direk olarak taşlarını geliştirmeden vezirini çıkar. yaptığı bu hamle karşısındaki sporcunun bilgisine bazen vezirin bazen de oyunun kaybedilmesine neden olabilir.

 

Screenshot_5

5-    Piyonlarla yapılacak gereksiz hamlelerden kaçın ve piyonlarla kendi 

 

aletlerinin gelişimini engelleme

Bilindiği üzere piyonlar geri dönüşü olmayan taşlardır. Bir defa oynandığında geri hamle  yapamayacağı için eski yerine dönemeyecektir. Bu nedenle piyon ile oynarken çok dikkat etmek gerekir. Yapacağımız hamle ile kendi aletlerimizin gelişimlerini engelleyip engellemediğimizi kontrol etmediğimizde bize gelişim açısından büyük problemler doğurabilir.

 

Screenshot_6

 

 

6-    Kuvvetlerini uyumlu bir şekilde yerleştir.

Sporcu açılışta taşlarını uyumlu bir şekilde yerleştirmeli ve böylece taşların gücünü artırmalıdır. Birbirinin desteğini alamayan taşlar zayıf bir şekilde tahtada yer alacaklar ve kısa sürede rakip tarafından alınacaktır. Yandaki şekilde  görüldüğü üzere taşlar hem birbirini desteklemekte (sarı çizgiler) hem de rakibi  tehdit etmektedir. (kırmızı çizgiler)

 

 

7-    Her hamlenin bir amacının olduğunu ve her hamlenin büyük bir planın küçük bir parçası olduğunu unutma.Screenshot_7

Satranç oynanırken rakibin her hamlesinden sonra “rakibim bu hamleyi neden oynadı?” sorusunu sporcunun kendisine sorması ona yarar sağlayacaktır. Özellikle satranca yeni başlayan sporcuların hamlelerin uzun vadeli amaçlarını görmede zorlandıkları bilinen bir gerçektir. Yeni başlayan bir sporcuya “her hamlenin büyük bir planın küçük bir parçası olduğu” düşüncesinin aşılanması, onun oynanan hamlelerden sonra daha fazla düşünmesini sağlayacaktır.

Yandaki şekle bakarak durumu daha da açıklayalım.

Hamle sırası siyahta. Siyah kötü taş değişimi gibi görünen bir değişime gidiyor. 1..Vxc2

Daha önce de söylediğimiz gibi satrançta her hamle büyük bir planın küçük bir parçasıdır. Beyaz kaleye karşı vezir kazandığını düşünüp sevinebilir. 2.Şxc2.

Screenshot_8Özellikle küçük yaş gruplarında vezir almak maç kazanmayla eşdeğer sayıldığı için düşünmeden vezir alınacaktır.

 

Siyah oyuncu kurguladığı büyük planı, ki bu plan mat etmektedir, uygulamak için gereken şartları birbir oluşturuyor. 2..Ad4

At çatalı sonrasında artık siyahın işi oldukça kolay. Vezirini kaybeden beyazın bundan sonra yapacak hiçbir şeyi yok.

Screenshot_9

8-        Daha iyi bir nedeni yoksa piyon zayıflıklarından kaçın ve rakibin piyon zincirini durdur.

Burada piyon zayıflığından kasıt duble, ayrık ve geri kalmış piyonlardır. Bu tarz piyon yapıları zayıf piyonlar olarak anılır ve teoride pek fazla kabul görmez. Bu tarz piyonlarla oynamak iyi bir satranç bilgisi gerektirmektedir.

 

Screenshot_10   9-        Başlangıçta zayıf olan f2 ve f7 karelerini koru.

Oyun başlangıcında f2 ve f7 kareleri oldukça zayıftır. Çünkü bu kareler sadece şah tarafından korunur. Bu nedenle de fil ya da at destekli bir vezir saldırısında mat konumu ortaya çıkar. Nitekim çoban matı da bu karenin korunamaması sonucunda ortaya çıkar. Yandaki şekle bakıldığında anlatılmak istenen daha net bir şekilde anlaşılacaktır. At ve filin koruduğu kareler sarı ok ile gösterilmiştir. Kırmızı kareyi koruyan sadece şahtır. Bu nedenle bu karenin güvenliğine dikkat etmek gerekir. Rok hamlesinden sonra bu karenin güvenliği eski önemini yitirir.
Screenshot_11

10-          İlk hamle hakkından dolayı beyaz olarak girişim, siyah olarak savunma arayışı elde etmeye çalış.

Oyuna beyaz taraf başladığı için beyazlar genelde saldıran taraf siyahlar ise savunan taraf olmuştur. Oyuna ilk hamleyi yaparak başlamanın verdiği güven ve avantaj ile beyazlar saldırıya geçerken siyahlar ise genel olarak ilk anlarda savunma yapmaya yönelir. Şekil – 11’de 2013 Türkiye Küçükler Şampiyonası’nda en çok kullanılan açılış (%26) olan İtalyan açılışını görebilirsiniz.

 

 

11-     Mümkünse aynı taşla iki kez oynanmamalıdır.

Screenshot_12

 Açılış esnasında önemli olan hızlı bir şekilde taşları geliştirmektir. Gerekli olan taşlar sırasıyla geliştirilmeli ve oyun ortasına hazır bir şekilde girilmelidir. Taşların hızlı gelişmesi için açılışta bir taşla mecbur kalınmadıkça iki defa oynanmaması tercih edilir. Belli bir seviyeye gelen sporcular açılışta bir taşla birden fazla oynamanın zararlarını bildiğinden buna dikkat ederler fakat küçük yaştaki öğrenciler oyunun başlamasının ardından hemen vezirlerini çıkmaya ya da kenar piyonları ilerleterek kaleyi oradan çıkartmaya çalışırlar. Bu konuda küçük sporcular ile çalışan eğitmenler daha dikkatli olmalı ve açılışın bu ilkesinin üzerinde daha fazla durmalıdır.

Şüphesiz ki yandaki resmi küçük yaş gruplarında çok sık görürsünüz. Bir taraf çoban matı yapmaya çalışır. Diğer tarafı da “yemedim ki” tavrıyla onu rahatsız eder.

Yandaki konumda çoban matı yapmaya çalışan beyaz taş geliştirmek yerine hemen ağır taşını ortaya çıkmış, sonra da ata yüklenebilmek için piyonunu iki defa ileri sürmüştür. Siyah taş gelişimini sağladığı gibi aynı zamanda veziri de filini sürerek rahatsız etmiş ve vezirin ikinci defa oynanmasına neden olmuştur.

 

 

Unutulmamalıdır ki yukarıda sayılanlar temel kurallardır ve illa uyulması gerekir gibi bir kaide bulunmamaktadır. İyi taş değişiminde/kazancında, olası bir mat pozisyonunun oluşmasında vs. gibi durumlarda ilkelerin dışında hareket edilebilebilmektedir.

Örneğin rakibin vezirinin alınabileceği bir konumda açılış ilkesi “bir taşla iki kez oynama” dediği için oynamayıp almayacak değiliz.

Bu yazılanlar bize çok basit gibi gelse de küçük yaş gruplarında bunları görmek mümkün. Açılış ilkeleri anlatıldıktan sonra bunların genel olarak uyulması gereken kurallar olduğu fakat bu kuralların dışına çıkılabileceği, hatta iyi bir satranç oyuncusunun bu kuralların bazılarını es geçtiğini söyleyebilirsiniz. Eğer çok iyi çalışırlarsa onların da bazen açılış ilkelerinin bazılarını es geçebileceklerini söylemek küçük sporcuları heyecanlandıracak ve bu doğrultuda moti

 

 Yazan:

Derya ÖZKAN

2. Kademe Satranç Antrenörü

Not: Yazının kaynak gösterilmeksizin kopyalanması yasaktır. Siteyi kaynak göstererek yazıyı başka yerlerde paylaşabilirsiniz.